روز جمعه 8 آبان ماه سال 1383 فرصت یافتم تا مطلبی برا آقای ایرج جنتی عطایی ترانه سرای هنرمند ایران بنویسم . جهت ِ یادآوری آن چه ایشان در طول بیش از سی سال فعالیت هنری سروده اند ، کتاب ِ زمزمه های یک شب سی ساله دا ار کتابخانه پذیرایی آوردم . ان روز خواهر زاده ی بیست ساله ام السا که دانشجوی معماری است و خواهر کوچکم آزیتا که بیست و نه سال دارد و آرشیتکت است ، میهمان ِ ما بودند ، آن ها با دیدن ِ کتاب کنج کاو شدند که محتوای آن چیست و کتاب را با هم ورق زدیم و به ترانه ها رسیدیم .از همان ترانه ی اول یعنی قصه ی وفا شروع به خواندن کردیم و بعد همخونه ، جنگل و . . . یکی را السا می خواند و یکی را آزیتا و یکی را من و گاه همنوایی می کردیم . تقریبا ترانه یی در کتاب نبود که برای ما نا آشنا باشد . همه گی از خواندن ِ ترانه ها لذت بردیم و بحث کردیم ، احساساتی شدیم و به فالش خواندنمان کلی خندیدیم .روز خوبی شد و ما را بیش از پیش به هم نزدیک کرد . به آن شدم تا در کنار ِ نوشتن ِ نظر ِ خودم در مورد ِ ترانه سرای هنرمند و نوآور برآیند ِ کلی بحث ِ هر سه نفر را برایتان بنویسم .
روح ِ ترانه سرا این قابلیت رو داره که روی آدم های مختلف از طبقات ِ مختلف اثر بگذاره و احساسات ِ اون ها رو برانگیزه .
احساسات و حرف هایی رو که من می خوام منتقل کنم یا بزنم ، ولی قدرت ِ بیانش رو ندارم ، خیلی راحت و ساده و صمیمانه می گه .
بیشتر ترانه های ایشون دکوپاژ شده و تصویری است .
احساس می کنم بیشتر ِ شعرهاش رو از ته ِ دل گفته و چیده شده نیست .
این که یه آدم از زبان ِ یه زن ِ عاشق ، یه مرد ِ شکست خورده ، یک زن ِ خانه دار ، زندگی ِ زناشویی ِ سرد ، میهن ، خانه ، کوچه و . . . شعر بگه ، هنر ِ بزرگیه .
معتقدم مهم ترین حُسن ِ این ترانه سرا اینه که ترانه هاش فقط در مورد ِ عشق ، ِ غصه یا بی وفایی نیست ، طیف ِ وسیعی از معانی و کانسپت های متفاوت د رمیان ِ آثار ِ ایشون وجود داره . هم از رفاقت حرف می زنه ، هم از تنهایی و هم از حرکت و . . .
یکی از حسن های ترانه های این ترانه سرا اینه که بی خودی هی بندهای شعر تکرار نمی شه ، بلکه همه ی اونا مثل ِ یک قصه ی کوتاه و با معنی است .
وقتی آدم از همه جا خسته و بریده است ، با شنیدن ِ بسیاری از ترانه های ایشون ، احساس می کنه تنها نیست و کسی هست که اون رو می فهمه .
بعضی از شعرهاش واقعا آدم رو به تحرک وا می داره و میل به حرکت ایجاد می کنه ، مثل ِ ترانه ی " وقتشه " و یا " پوست ِ شیر " اون جا که می گه :زندون ِ تن و رها کن ای پرنده ! پر بگیر !
احساس می کنم آدمی ست جلو تر از زمان ی خودش ، می بینه ، درد می کشه ، کاری نمی تونه بکنه ، ترانه ای می گه مثل : وطن پرنده ی پر در خون . . .
به نظر ِ من دنبال ِ کسی می گرده که حسش کنه و از نظر ِ احساسی مثل ِ اون باشه .
به نظر ِ من آدم ِ خیلی تنهایی می آد .
هم ذات پنداری ِ شدید ِ من رو بر می انگیزه و باعث می شه فکر کنم تو این دنیا تنها نیستم .
گاهی تعجب می کنم که چه طوری آدم می تونه با این قدرت همه ی احساسات ، درد ها و خاطرات ِ من رو بدونه .
دلم می خواست بیشتر ِ این ترانه ها رو من می سرودم .
تک تک ِ لغات و ترکیبات ِ به کار رفته شده در شعر آگاهانه و پر معنی است و غالبا نو ، مثلا این شعر : توی شط ِ سرخ ِ نفرت ، بی صدا ترین غریقم .
با سرودن ِ بعضی از این ترانه ثابت می کنه که مردها بسیار رمانتیک و احساساتی هستند و شاید بیشتر از زن ها .
با شنیدن ِ ترانه های ایشون مطمئنم خیلی دل نازک هستند و احساساتی و گریه هم می کنند و این به نظر ِ من عالیه و . . .
نکته ی مهمی که در این چند ساعت آوازه خوانی ِ فالش ِ ما ، خود را به عینه به من نشان داد ، این بود که اغلب ِ این ترانه ها با اجرای بسیار خوبی که داشته اند ، بعد از گذشت ِ سالیان ِ دراز هنوز تازگی و طراوت ِ خود را حفظ کرده اند ، به طوری که گویی همین چند ساعت ِ پیش سروده شده اند .برای شخص ِ من که یک فیلم سازم بسیار اهمیت دارد که فیلم ِ مرا تعداد بیشتری از انسان ها از نسل های مختلف و طبقات ِ متنوع ِ اجتماع ببینند و درباره ی آن فکر کنند و حرف بزنند . هنر برای هنر را قبول ندارم .به عقیده ی من هنر ، هر شکلی داشته باشد ، باید در خدمت ِ مردم و جامعه باشد و بتواند با طیف ِ وسیعی ا زجامعه ارتباط برقرار کند . هم دلی و یا فکرِ آن ها را بر انگیزد و در عین ِ حال از ابتذال و فریب دور باشد ، با این تعریف فکر می کنم ترانه های آقای جنتی عطایی این خصوصیت را دارند ، به ویژه یادمان باشد ترانه سرایی کار ِ آسانی نیست و تعداد ِ ترانه سراهای خوب و موفق شاید به اندازه ی انگشتان ِ دست هم نرسد .از نظر ِ من برای لذت بردن کلیشه ی خاصی وجود ندارد . شخصا هم ا زشنیدن ِ آثار ِ موتزارت و شوپن لذت می برم ، هم از اشعار ِ حافظ و مولانا ، هم بسیاری از ترانه های ایرج جنتی عطایی و . . . را می شنوم و هم ترانه های عبدالحلیم حافظ را . هم " راوی شانگهای " گوش می دهم ، هم از دیدن ِ آثار امپرسیونیست ها لذت می برم .و . . . به قولی دیوارهای اتاق ِ من برای همه ی آن ها جا دارد و طبعا ترانه های آقای جنتی عطایی که تاثیر ِ اساسی و بنیانی بر موسیقی پاپ ایران بر جای گذاشته و سطح ِ سلیقه ی مردم را برای شنیدن ِ ان تغییر داده است ، در کنار ِ معدود ترانه سراهای ایرانی جای ویژه ای در زندگی ِ من دارد و کمک می کند ، گاهی احساس ِ من هوایی بخورد . و حرف ِ آخر این که : اگر من و آزیتا و السا سه انسان ِ متفاوت از سه نسل متفاوت هستیم ، می توانیم در کنار ِ هم از خواندن ِ ترانه های آقای جنتی عطایی لذت ببریم و با توجه به این مسئله که زمان قاضی ِ بسیار بی رحمی است ، نتیجه می گیریم که ترانه های ایرج جنتی عطایی رمزِ ماندگاری را می دانند .تهران – 6 بهمن 1383